Duurzaamheid & energietransitie

De ODMH ondersteunt vier gemeenten bij het opstellen van het warmteprogramma, te weten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard en Waddinxveen. Dit is een nieuwe verplichting, die voortkomt uit de Omgevingswet en alles te maken heeft met de gemeentelijke taken en bevoegdheden rondom warmtetransitie. Het warmteprogramma dat gemeenten voor 2026 maken is een opvolging van de eerdere warmtevisies.

De overgrote meerderheid van bedrijven en woningen worden op dit moment nog steeds verwarmd door gas. In 2050 wil Nederland geen aardgas mee gebruiken voor verwarming en warm water. Om in dat jaartal volledig van het gas af te kunnen zijn, stellen gemeenten nu al elke vijf jaar een plan op. De ODMH staat gemeenten bij met kennis, advies en gezamenlijke projecten.

Tools, stappenplannen en participatiestrategie
Hoe deden we dat in 2025? We sloten samen met de gemeenten aan bij werksessies van het kennisprogramma rondom warmte. Wij hielpen gemeenten met de vertaalslag van die informatie naar hun lokale uitvoeringspraktijk.

Ook reikten wij praktische tools en stappenplannen aan, waarmee gemeenten weten hoe ze stap voor stap kunnen komen tot een warmteprogramma. Een voorbeeld is de participatiestrategie. Daarin vinden gemeenten antwoord op de vraag welke vorm van participatie het beste past bij welke uitdaging, zowel in ontwikkeling als uitvoering.

Voor deze ondersteuning ontvingen wij financiering van het rijk, via de Specifieke Uitkering Isolatieopgave Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (SPUK Isolatieopgave NPLW).

Milieueffectrapportages

In 2025 staken wij ook energie in de verwachte verplichting om een plan-milieueffectrapport (plan-MER) op te stellen over gemaakte keuzes in het warmteprogramma. Zo’n plan-MER beschrijft de verwachte milieueffecten, op thema’s als lucht, bodem, geluid en water. Het is een complex proces, dat op het bordje van de individuele gemeenten is komen te liggen. De ODMH is 2025 aan de slag gegaan met de mogelijkheid om hierin gezamenlijk op te trekken, door samen één bureau aan te trekken voor deze plan-MER’s.

De gemeente Alphen aan den Rijn onderzoekt samen met Firan de mogelijkheden om de bestaande woningen en andere gebouwen in de Zeeheldenbuurt aan te sluiten op een warmtenet. Sinds de zomer van 2024 levert de ODMH een projectleider en gedragsexpert voor het onderdeel participatie en communicatie.  

Opstellen participatie- en communicatiestrategie 

In 2024 is de ODMH samen met de communicatiecollega’s van de gemeente gestart met het opstellen van een participatie- en communicatiestrategie. Hierbij hebben we gebruikgemaakt van participatietheorie en gedragspsychologie, stakeholderanalyses via de Factor C-methode, sociale (wijk)data en waardevolle input van gebiedsadviseurs, andere gemeentecollega’s en partners Woonforte en Firan. Daarnaast voerden we gesprekken met groepjes buurtbewoners om te horen wat zij belangrijk vinden en hoe ze betrokken willen worden. Na meerdere feedbackrondes – zowel intern als met externe partners –  scherpten we de strategie verder aan. Het resultaat: een duidelijke koers voor het participatietraject de komende jaren. In september stelde het college deze strategie officieel vast. 

Eerste participatie- en communicatieactiviteiten 

We starten een participatietraject om inwoners van de Zeeheldenbuurt actief te betrekken en goed te informeren over alle ontwikkelingen. Zo kunnen inwoners een weloverwegen keuze maken. In 2025 stuurden we, samen met de gemeentelijke communicatieafdeling, drie brieven naar de Zeeheldenbuurt. Elke paar maanden houden we de inwoners op de hoogte, zodat zij altijd beschikken over de laatste informatie en betrokken blijven.  

Bij één van de brieven voegden we een vragenlijst toe om te achterhalen op welke manier inwoners geïnformeerd willen worden en op welke manier zij willen participeren. Denk aan voorkeuren zoals brieven per e-mail in plaats van per post, of vaker een vragenlijst invullen. Zo sluiten we zo goed mogelijk aan bij de behoeften van de buurt. Meer dan 130 inwoners vulden de vragenlijst in. Tot slot lanceren we dit jaar nog een website. Daar vinden inwoners het laatste nieuws, informatie over het project en de participatieagenda. Ook kunnen zij op termijn laagdrempelig via de website participeren.   

In 2026 gaat het participatietraject echt van start. We maken gedetailleerde participatie- en communicatieplanen voor de verschillende fases en doelgroepen, en organiseren de eerste inloopbijeenkomsten. Participatiebureau Diep ondersteunt ons hierbij. Net als in 2024 en 2025 werken we nauw samen met communicatie, partners Firan en Woonforte, en de gemeentelijke projectleider. 

In Alphen aan den Rijn zijn verschillende energieopslagsystemen (EOS) geplaatst. Ook zijn er nieuwe EOS-locaties in ontwikkeling. Deze systemen zijn essentieel voor een duurzame energievoorziening, omdat ze helpen om vraag en aanbod van elektriciteit in balans te brengen. Dit is vooral belangrijk omdat veel duurzame energiebronnen, zoals zon en wind, een wisselend productiepatroon hebben, dat bovendien afwijkt van de momenten waarop de energievraag hoog is. 

Voor de energieopslagsystemen die operationeel zijn werden ter bescherming van het milieu (externe veiligheid) maatwerkvoorschriften opgelegd. Hierbij is gebruik gemaakt van de zorgplicht in het Omgevingsplan, of (als het energieopslagsysteem ondersteunend is aan milieubelastende, veelal bedrijfsmatige activiteiten), van de zorgplicht in het Besluit activiteiten leefomgeving. 

Bij twee operationele energieopslagsystemen zijn recent, in nauwe samenwerking met de Veiligheidsregio Hollands Midden (VRHM) en de afdeling BWT van de gemeente, controles uitgevoerd. Naar aanleiding van geconstateerde overtredingen zijn handhavingstrajecten ingezet. 

Om het vergunningverleningsproces voor initiatiefnemers zo effectief mogelijk te laten verlopen zijn de samenwerkingsafspraken tussen de afdeling BWT van de gemeente, de Veiligheidsregio Hollands-Midden en de ODMH versterkt.

Inregelen van klimaatinstallaties: een slimme besparing 

Het juist instellen van klimaatinstallaties is een relatief eenvoudige en zeer effectieve manier om energie te besparen. Deze maatregel valt onder de energiebesparingsplicht: bedrijven en instellingen moeten alle energiebesparende maatregelen uitvoeren die binnen vijf jaar terugverdiend kunnen worden. Dit geldt ook voor maatregelen die de CO₂-uitstoot verminderen. 

Een belangrijk onderdeel hiervan is het gebruik van een energiebeheer- en registratiesysteem (EBS). Dit systeem maakt het gas- en elektriciteitsverbruik inzichtelijk. Deze verplichting staat bekend als maatregel GA1 en geldt voor locaties die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas verbruiken. 

Wij controleren of bedrijven hieraan voldoen. Bij een aantal scholen in Alphen aan den Rijn hebben wij ingelogd op het EBS om het stookgedrag te bekijken. Daarbij kwamen opvallende zaken naar voren, zoals verwarming die aanstond tijdens vakanties en feestdagen. Door deze inzichten kunnen scholen hun instellingen verbeteren en onnodig energieverbruik voorkomen. 

Het resultaat? Minder verspilling, lagere kosten en een verminderde CO₂-uitstoot. Zo dragen we samen bij aan een duurzamere toekomst. 

In een goede samenwerking tussen de gemeente Alphen aan den Rijn, de Economic Development Board Alphen aan den Rijn (EDBA), de Vereniging Ondernemingen Alphen aan den Rijn (VOA) en de ODMH maakten we in het afgelopen jaar goede vorderingen in het organiseren van bedrijventerreinen binnen de gemeente. 

Weer een ondernemingsvereniging 

Op Verbreepark in Benthuizen is inmiddels een ondernemersvereniging opgericht waarmee na Schans 2 en het ITC/PCT-terrein het derde georganiseerde bedrijventerrein een feit is. In principe is dit het gevolg van een ludieke actie van het Team Energiebesparing van de ODMH. 

Bedrijventerrein Heimanswetering 

Daarnaast zijn er goede stappen gezet op het bedrijventerrein Heimanswetering, waarbij in twee bijeenkomsten de ondernemers bereidheid uitten tot samenwerken en organiseren. Nu is het aan een kleiner comité van ondernemers om een bestuur te vormen en ook een ondernemersvereniging op te richten. Daarvoor zoeken zij nu een geschikte datum. 

Acties op bedrijventerrein Molenwetering 

Verder zijn er twee acties ondernomen op het bedrijventerrein Molenwetering. Eén daarvan ondernam het Team Energiebesparing van de ODMH, dat tijdens hun bedrijfsbezoeken een specifieke vragenlijst doornam met de ondernemers. Een van de interessante uitkomsten daarvan is dat er een grote bereidheid is om samen te gaan werken.  

De andere actie ondernamen wij in samenwerking met Alphen aan den Rijn en EDBA. In deze actie brachten wij enkele ondernemers samen om een mogelijke samenwerking te bespreken. Daarvoor zetten wij met elkaar tot nu toe een voorzichtige eerste stap, hetgeen zeker een vervolg krijgt. 

Overige terreinen 

Voor de resterende tijd van 2025 richtten wij onze pijlen op Rijnhaven, Schans I en Hoorn-West. Op Schans I liep recent al een korte actie van de kant van het Team Energiebesparing van de ODMH. De samenwerking tussen gemeente, EDBA en de teams Duurzaamheid en Energiebesparing van de ODMH wierp ook in 2025 haar vruchten af. 

Platform Groene Hart Circulair is sinds 2017 hét regionale platform voor circulaire economische initiatieven in het Groene Hart. Op dit platform zoeken ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden verbinding en worden zij uitgedaagd om een bijdrage te leveren aan de verduurzaming van de economie. Ook de ODMH werkt regionaal mee aan het versnellen van de circulaire economie. Dat doen we in verschillende actielijnen.

Actielijn: Consumentencampagne

De ODMH is trekker van de campagne ‘Koop tweedehands of refurbished’ waarmee we inwoners en consumenten in onze regio bewust maken van hun rol in de circulaire economie. Dat doen we samen met de gemeenten Alphen aan den Rijn, Krimpenerwaard, Gouda en Molenlanden en lokale afvalverwerker Cyclus.

De gemeente Krimpenerwaard bracht hun ervaring in met de straatschattenjacht. Dat is een succesvol initiatief waarin mensen samen zoveel mogelijk spullen een tweede leven geven. Dat gaat zo: Op één dag zetten mensen hun oude, bruikbare spullen op de stoep. Buren ontdekken daar schatten die in een ander huishouden welkom zijn. De spullen die overblijven gaan naar de kringloop en krijgen daar een tweede kans. Deze aanpak is evidence-based: vergelijking met de nulmeting laat zien dat een straatschattenjacht mensen van mening doet veranderen over tweedehands spullen, er komt meer waardering voor. Een ander positief bijeffect is dat zo’n actie gezelligheid in hun eigen straat geeft. Deze succesvolle interventie verspreidt zich als een olievlek. In 2025 zijn we in twee nieuwe pilotgemeenten gestart met een nulmeting: Bodegraven-Reeuwijk en Molenlanden. In 2026 volgen Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. In een tweede ring informeerden we in 2025 een bredere groep gemeenten over deze inspirerende resultaten. Ook deelden we daar campagnes over de circulaire economie vanuit het rijk, zoals ‘Koop niet’.

Actielijn: Stimuleren samenwerking en aanbod van reparatie, hergebruik en tweedehands

De ODMH draaide in 2025 actief in het initiatief waarin consumenten worden gestimuleerd spullen te (laten) repareren in plaats van nieuwe producten aan te schaffen. Dat initiatief is de Reparatiecoalitie Zuid-Holland.

Actielijn: Regionale ketens hergebruik van reststromen opzetten

De ODMH ondersteunt een samenwerking om hout zo veel mogelijk in de keten te houden. Het gaat om het organiseren van ketensamenwerking.

Actielijn: Ruimte voor circulariteit

De ODMH draait mee in de actielijn waarin de provincie in kaart brengt welke behoefte aan ruimte er is voor circulaire economie onder bedrijven en initiatiefnemers. Wij kennen onze bedrijven goed, daarom denken wij daarover mee.