Wet- en regelgeving en werkprocessen

Het idee van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is dat bouwtoezicht beter kan wanneer dit bij een onafhankelijke partij ligt. Het rijk wil met de wet bereiken dat bouwbedrijven de kwaliteit van hun werk beter controleren. Daarom is sinds 2024 deze verantwoordelijkheid overgedragen aan private kwaliteitsborgers. Deze splitsing levert in de uitvoeringspraktijk de situatie op dat de bouwtechnische toetsing bij een private partij ligt, terwijl ónze inspecteurs moeten beoordelen of er wordt gebouwd volgens de vergunning. De toezichtsrol is immers níet komen te vervallen: het bevoegd gezag blijft de handhavende instantie wanneer fouten worden geconstateerd. 

Hoofdbrekens 

De gemeente blijft bevoegd gezag voor het ruimtelijke deel van de vergunning. Als ODMH staan wij daarmee nog steeds aan de lat om een vergunningsaanvraag voor een omgevingsplanactiviteit (OPA) te beoordelen. Daarna volgen de bouwtechnische aspecten (de Wkb-melding).  

Helaas zien wij in de praktijk nog niet altijd terug dat een gebouw veilig wordt gebouwd, wat hoofdbrekens geeft in de handhaving. Het kan namelijk gebeuren dat een nieuw betrokken woning niet voldoet aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). 

Informatieplichten 

Op papier moet de Wkb minder werk voor het bevoegd gezag opleveren, maar de praktijk bij onze omgevingsdienst wijst op dit moment anders uit. Wie bouwwerkzaamheden uitvoert (of laat uitvoeren), moet de omgevingsdienst informeren over verschillende zaken, zoals het startmoment van de bouw, de stikstofemissie die vrijkomt, een risicomatrix en een veiligheidsplan. Dat zijn zogeheten ‘informatieplichten’. Onze vergunningverleners moeten nog steeds beoordelen of deze informatie in orde is. 

Perspectief van de inwoner 

Projectontwikkelaars en aannemers weten over het algemeen hun weg te vinden in de nieuwe juridische werkelijkheid, maar voor inwoners is het vaak nog onduidelijk wanneer je een kwaliteitsborger in de hand moet nemen.  

Zorgelijk 

Het voorgaande is gebaseerd op 111 ingediende Wkb-meldingen (voorafgaand aan de bouw, inclusief foutief ingediende aanvragen) en 88 zaken in totaal verleend, geweigerd en ingewilligd. Er waren 17 Wkb-gereedmeldingen in 2024 en 2025 tezamen in de vier BWT gemeenten. We zitten in een overgangsperiode. Desondanks vinden wij de huidige gang van zaken zorgelijk. Naast de hoeveelheid werk is de moeilijkheid dat de omgevingsdienst verantwoordelijkheid draagt voor zaken waar je geen invloed op hebt. Hierover spraken wij in 2025 met de accounthouders van de gemeenten, en wij verwachten dat we dit gesprek in 2026 voortzetten. 

Lees meer op de website van het Binnenlands Bestuur: “Ambtenaren zeer ontevreden over privatisering bouwtoezicht” 

De invoering van de Omgevingswet (januari 2024) vormde voor ons een goede aanleiding om een aantal werkprocessen tegen het licht te houden, onder andere de nieuwe informatieplichten en de Wkb. Ook maakten we een aantal nuttige afspraken met de brandweer. 

Soepeler samenwerken 

Bij de ODMH werken we met het programma Rx.Mission. Dit programma zorgt voor inzicht in alle processtappen, van vergunningverlening, toezicht tot handhaving. Hierdoor kunnen we inwoners, bedrijven en overheden sneller van dienst zijn.

In 2025 staken we veel tijd in de verdere inrichting van dit relatief nieuwe systeem. Nu bevat Rx.Mission handige checklists zoals volledigheid en inhoudelijke beoordeling, wat de efficiëntie en het uniform werken ten goede komt. Het programma is tevens aangesloten op de landelijke voorziening; de samenwerkingsfunctionaliteit (SWF). Hierdoor kunnen we als overheden eenvoudig onderling communiceren. 

Opleidingen 

2025 stond in het teken van kennis vergroten. Zo heeft de volledige afdeling Bouw- en Woningtoezicht deelgenomen aan interne en externe opleidingen, cursussen en workshops. Die gingen bijvoorbeeld over: Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), Algemene wet bestuursrecht (Awb), Omgevingswet (basis en verdieping) en vergunningvrij bouwen. Gezamenlijk kwamen we zo in het afgelopen jaar tot een behoorlijke kwaliteitsverhoging van kennis en kunde. 

Standaardisatie en inzicht 

De opbrengst van de herziene werkprocessen is de standaardisatie, wat ons werk efficiënter en transparanter maakt. Het is bovendien beter voor de samenleving; onze brieven zijn voortaan allemaal gelijk. Twee buren in dezelfde straat krijgen exact hetzelfde lijstje met benodigde documenten in de aanvraag voor een dakkapel. 

Ander voordeel van de herziene werkprocessen en checklists is de data die wordt gecreëerd, waarmee we in de informatiebehoeften van de gemeenten kunnen voorzien. Zo kunnen wij bijvoorbeeld op verzoek overzichten genereren van opgelegde voorschriften.  

Samenwerking brandweer 

De brandweer en onze afdeling BWT hebben een gedeelde verantwoordelijkheid in het beoordelen, toetsen en handhaven van bouwplannen op (brand)veiligheid. In 2025 hebben we gewerkt aan heldere werkprocessen, zodat we precies weten wie wanneer aan zet is. Twee veiligheidskundig adviseurs van de Veiligheidsregio Midden-Holland werken eens in de twee weken bij ons op kantoor. Dit verlaagt de drempel om eens bij elkaar binnen te lopen, en zaken goed af te stemmen. Gezamenlijke protocollen geven duidelijkheid over taken, doorlooptijden en verantwoordelijkheden. 

Wanneer omwonenden niet blij zijn met plannen of werkzaamheden in hun buurt, kunnen zij kiezen voor een formele procedure: het indienen van een bezwaarschrift. Dat kan bijvoorbeeld gaan over een aanbouw of dakkapel bij de buren, of een plan voor nieuwe woningen in de wijk. In 2025 kwamen zo’n 100 bezwaarschriften rondom bouw- en woningtoezicht binnen. Dankzij de inzet van mediation zijn er zo’n 75 ingetrokken. 

Met elkaar om tafel 

Een juridische route leidt bijna nooit tot bevredigende resultaten, en kost bovendien erg veel tijd. Daarom kijken onze juristen van geval tot geval of mediation een kansrijke mogelijkheid is, ook wel ‘minnelijk overleg’ genoemd. Door vroegtijdig het gesprek aan te gaan, voorkomen we misverstanden, verkorten we procedures en vinden we duurzame oplossingen waar iedereen achter staat. Indien gewenst, nodigen we ook een vertegenwoordiger van de gemeente of brandweer uit aan tafel zodat vragen rond bijvoorbeeld parkeren of aanrijroutes voor hulpdiensten direct beantwoord kunnen worden. Onze ervaring is dat mensen zich op deze manier gehoord voelen. Zo’n gesprek vindt plaats op kantoor van de ODMH, of op locatie in de betreffende gemeente.  

Denken in oplossingen 

Wanneer je samen aan tafel gaat, bleken veel problemen of klachten eenvoudig weg te nemen, zo lang iedereen bereid is om een beetje water bij de wijn te doen. Zorgen over privacy zijn bijvoorbeeld goed te verhelpen door extra groen op te nemen in een plan. Voor een initiatiefnemer is dit een relatief klein gebaar, maar het maakt een groot verschil voor de omwonenden.

Ook de rechter moedigt dit informele overleg aan, waarin je samen denkt in termen van oplossingen. De rechtbank wijst op het voordeel van maatwerk en samenwerken. Je kunt snel een oplossing vinden, waarbij je zelf alles in eigen hand houdt. Een ieder krijgt de gelegenheid om zich uit te spreken. Dit heeft een positieve uitwerking op vertrouwen tussen inwoners, ondernemers en overheid.