Highlights
Energiesysteem en netcongestie Midden-Holland
Het elektriciteitsnet in Midden-Holland raakt vol. Dit beperkt de mogelijkheden voor nieuwe en zwaardere aansluitingen en kan gevolgen hebben voor woningbouw, bedrijven en de energietransitie. De ODMH ondersteunt gemeenten bij het omgaan met deze ontwikkelingen en het vinden van oplossingen.
Eind 2024 hebben netbeheerders vastgesteld dat in het gebied Zuid-Holland Noord sprake is van netcongestie. Dit betekent dat de capaciteit van het elektriciteitsnet onder druk staat. In de huidige situatie is nog beperkt ruimte beschikbaar, maar er dreigt op termijn een volledige aansluitstop, zoals die al in andere regio’s voorkomt.
Vanaf 1 juli 2026 gelden nieuwe landelijke regels voor de verdeling van de schaarse capaciteit. Daarbij krijgen partijen die bijdragen aan het verminderen van netcongestie voorrang, gevolgd door toepassingen die essentieel zijn voor veiligheid, woningbouw en maatschappelijke voorzieningen. Andere aanvragen, zoals van bedrijven en particuliere uitbreidingen, moeten hierdoor langer wachten.
Aanpak en samenwerking
Om de gevolgen van netcongestie te beperken, werken provincie en gemeenten samen aan een regionaal actieplan. Dit plan richt zich op maatregelen voor de korte termijn en wordt naar verwachting na de zomer van 2026 vastgesteld.
Tegelijkertijd wordt gewerkt aan het energiesysteem van de toekomst. De provincie ontwikkelt hiervoor het provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur en Klimaat (pMIEK). Dit programma brengt toekomstige knelpunten in beeld en verkent oplossingen, zodat nieuwe congestie zoveel mogelijk wordt voorkomen.
Rol van de ODMH
De ODMH ondersteunt gemeenten bij deze opgave. Wij doen dit onder andere door:
het beschikbaar stellen van een ‘digital twin’ van het energiesysteem, waarmee gemeenten en regio inzicht krijgen in mogelijke ontwikkelingen en ruimtelijke gevolgen;
het organiseren van kennisdeling binnen de regionale werkgroep Energiesysteem en Netcongestie;
het bijdragen aan het regionale actieplan netcongestie;
het ondersteunen van de bestuurlijke afstemming, zoals de voorbereiding van de Energieraad;
het verbinden van kennis over het energiesysteem met andere beleidsterreinen.
Met deze inzet helpt de ODMH gemeenten om beter onderbouwde keuzes te maken in een situatie waarin de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet onder druk staat.
Groene Hart Circulair
De ODMH draagt actief bij aan de circulaire economie via het platform Groene Hart Circulair. Binnen dit netwerk werken overheden, bedrijven en onderwijs samen aan het slimmer omgaan met grondstoffen en het verminderen van afval.
De ODMH is betrokken bij meerdere actielijnen en vervult daarin verschillende rollen. Zo trekken wij de regionale gedragscampagne Koop tweedehands, waarin inwoners worden gestimuleerd om vaker tweedehands producten te kopen. Daarnaast zijn wij actief betrokken bij initiatieven gericht op ondernemers, circulaire ketens en onderwijs.
In de eerste maanden van 2026 heeft de ODMH gemeenten ondersteund bij de voorbereiding en uitvoering van deze campagne. Zo begeleidden wij de gemeente Bodegraven-Reeuwijk bij het uitwerken van interventies en zijn in Molenlanden en Alphen aan den Rijn pilots voorbereid, inclusief een nulmeting en keuze van campagneaanpak. In overleg met de gemeente is de start van de pilot in Kaag en Braassem verplaatst naar 2027.
Ook in het onderwijs zet de ODMH stappen. Wij werven basisscholen voor reparatielessen, waarmee kinderen bewust worden van hergebruik en grondstoffen. Daarnaast neemt de ODMH deel aan regionale samenwerkingen, zoals de Reparatiecoalitie Zuid-Holland en initiatieven rond circulaire bedrijvigheid, waaronder de hout- en metaalsector.
Door deze inzet verbindt de ODMH gemeenten, onderwijs en ondernemers en brengt kennis en uitvoering bij elkaar in de praktijk.
Gemeentelijke warmteprogramma's
Gemeenten staan de komende jaren voor een grote opgave: het geleidelijk aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Het warmteprogramma is daarbij een belangrijk instrument. Hierin leggen gemeenten vast hoe zij deze transitie vormgeven en welke stappen zij de komende jaren zetten.
Met nieuwe wetgeving, zoals de Wet collectieve warmte en de Wet gemeentelijk instrumentarium warmtetransitie, krijgen gemeenten meer mogelijkheden om regie te voeren. Ook zijn structurele middelen beschikbaar gesteld om deze opgave uit te voeren.
Het warmteprogramma is een verplicht onderdeel onder de Omgevingswet. Na vaststelling volgt een lange uitvoeringsperiode tot 2050, met een verwachte piek in de uitvoering rond 2035. Dit vraagt om tijdige keuzes en een goede voorbereiding.
Rol van de ODMH
De ODMH ondersteunt gemeenten bij het opstellen en uitvoeren van het warmteprogramma. Wij doen dit onder andere door:
het organiseren van kennisuitwisseling via regionale werkgroepen over warmte en isolatie;
het ondersteunen van de lokale aanpak voor energiebesparing en isolatie, onder andere via communicatie en gezamenlijke projecten;
het uitvoeren van onderzoeken, zoals de inzet van soortenmanagementplannen;
het voorbereiden en bundelen van trajecten, zoals de plan-milieueffectrapportage (plan-MER), die nodig is voor de warmteprogramma’s.
Met deze ondersteuning helpt de ODMH gemeenten om goed onderbouwde keuzes te maken en de energietransitie stapsgewijs en uitvoerbaar vorm te geven.
Duurzame mobiliteit
De aanpak van duurzame mobiliteit in Midden-Holland verandert. Waar de ODMH voorheen de coördinatie verzorgde, neemt vanaf het tweede kwartaal van 2026 een nieuw regiobureau deze rol over. De ODMH blijft betrokken bij de uitvoering en inhoudelijke ondersteuning van projecten.
In het eerste kwartaal heeft de ODMH nog gezorgd voor afstemming tussen gemeenten bij de uitwerking van de gebiedsaanpak Duurzaam bereikbaar Midden-Holland. Binnen dit programma zijn concrete maatregelen uitgewerkt om duurzaam reisgedrag te stimuleren. De ODMH verzorgde de coördinatie, de samenwerking met Zuid-Holland Bereikbaar en stelde de benodigde stukken op voor besluitvorming. Door de veranderde organisatie van de regio is deze besluitvorming vertraagd.
Da's zo gefietst
Daarnaast ondersteunde de ODMH gemeenten bij de uitvoering van de regionale campagne Da’s zo gefietst. Deze campagne richt zich op het stimuleren van fietsgebruik. De ODMH verzorgde de afstemming tussen gemeenten en ontwikkelde communicatie-uitingen op basis van de landelijke toolkit. Ook begeleidden wij de inzet van aanvullende campagneonderdelen, zoals deelfietsen.
De eerste campagne is in het voorjaar uitgevoerd via gemeentelijke communicatiekanalen en wordt geëvalueerd. De ODMH ondersteunt gemeenten bij het verder ontwikkelen van een bredere campagne in 2027.
De focus verschuift daarmee van coördinatie naar ondersteuning, waarbij de ODMH gemeenten blijft helpen bij de uitvoering van maatregelen voor duurzamer mobiliteitsgedrag.
Regionale Energie Strategie (RES)
De gemeenten in Midden-Holland werken aan de opwek van duurzame energie, zoals afgesproken in de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0. In 2021 is vastgesteld dat de regio in 2030 samen 0,435 TWh aan hernieuwbare energie op land wil opwekken.
De gezamenlijke doelstelling staat nog steeds, maar de uitvoering verschuift steeds meer naar lokaal en provinciaal niveau. Gemeenten werken individueel aan het realiseren van hun deel van de opgave.
De ODMH ondersteunt gemeenten door de voortgang te monitoren. Wij brengen in beeld hoeveel duurzame energie al is gerealiseerd en welke projecten nog in ontwikkeling zijn. Dit helpt gemeenten om zicht te houden op hun bijdrage en tijdig bij te sturen waar nodig.
Daarnaast heeft de ODMH bijgedragen aan de opzet van het zogenaamde kwaliteitsbudget. Dit budget is beschikbaar gesteld door het Rijk en heeft als doel om de kwaliteit van natuur en biodiversiteit rond duurzame energieprojecten te verbeteren. Op dit moment werken gemeenten en de ODMH aan de praktische uitvoering, waaronder het opstellen van een subsidieregeling en de inrichting van de organisatie.
Zo wordt niet alleen gewerkt aan de energiedoelen, maar ook aan een zorgvuldige inpassing van projecten in de leefomgeving.
Inzet persluchtmeter
De ODMH zet sinds kort een persluchtmeter (Leakshooter) in bij energiecontroles. Met dit meetinstrument kunnen ook kleine, niet-hoorbare lekkages in persluchtsystemen worden opgespoord. Dit helpt bedrijven om energieverlies te voorkomen.
Voor het gebruik van het apparaat hebben medewerkers een training gevolgd. De Leakshooter werkt met ultrasone geluidsgolven, waardoor lekkages zichtbaar worden die met het gehoor niet te detecteren zijn. Juist deze kleinere lekkages kunnen op termijn leiden tot onnodig energieverbruik.
De Leakshooter is inmiddels meerdere keren ingezet bij bedrijven. Daarbij blijkt dat lekkages vooral voorkomen bij aansluitingen en onderdelen van het persluchtsysteem. Veel ondernemers controleren zelf al op lekkages door te luisteren, maar zijn zich er niet altijd van bewust dat ook niet-hoorbare lekkages kunnen optreden.
Door deze lekkages in beeld te brengen, kunnen bedrijven relatief eenvoudig maatregelen nemen. Dit leidt tot energiebesparing en lagere kosten. Het opsporen en verhelpen van persluchtlekkages is bovendien een erkende energiebesparende maatregel.
