Klimaat & natuur

Het is de missie van ons centrum voor Natuur- en Duurzaamheidseducatie de Zwanebloem om kinderen in de basisschoolleeftijd spelenderwijs iets te leren over energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit; vier hoofdthema’s waar onze gemeenten mee bezig zijn. De lessen variëren van omgaan met dieren tot het maken van duurzame keuzes.  

Wat gebeurde er in het voorjaar van 2026 

In het schooljaar 2025-2026 bereikten we in totaal maar liefst 13.900 unieke leerlingen. Het totaal aan lessen komt uit op ruim 24.000 leerlingen. Wij werken met zo’n twintig vrijwilligers. We werkten in 2026 onder andere samen met EcoKids en de Brede SchoolGouda.  

Zo’n 100 basisscholen maakten in 2026 gebruik van ons aanbod. Vrijwilligers verzorgen lessen op onze gezellige leszolder op kinderboerderij De Goudse Hofsteden. Ook kan een docent een leskist voor drie weken in bruikleen krijgen. Een les bij de school of op locatie van een van onze samenwerkingspartners mag ook.  

Thema: Natuur 

Jaarlijks lichten we één thema extra uit. In het huidige schooljaar 2025-2026 is dat Biodiversiteit. Zo was er de les Beestenboerderij, waarin kinderen van groep 1 en 2 leren om te gaan met levende dieren. In het thema Natuur was verder de les over egels populair. Ook de lessen over wormen en uilenballen liepen goed. Docenten kunnen ook andere lessen afnemen, die aansluiten bij het thema op school. Denk aan duurzame energie, afval en water.  

In 2026-2027 wordt het thema Energie. Momenteel zijn we de voorbereidingen hiervoor aan het treffen. In juni sturen we het nieuwe Jaarprogramma naar de scholen.  

Jaarprogramma 2026-2027 

In het voorjaar 2026 maakten we een mooi programmaboekje met alle lessen. Het programma is zowel online als op papier te lezen. Dit is een van de concrete resultaten van onze nieuwe huisstijl waar we in 2024 hard aan hebben gewerkt. Daarnaast is het aanbod ook gemakkelijk in te zien via een online catalogus: www.nmemiddenholland.nl. Het aanbod is in Q2 2026 verder geactualiseerd, met een keuze uit bijna 100 verschillende lessen.  

Kinderklimaattop in 3 gemeenten 

Dit jaar organiseren we maar liefst 3 Kinderklimaattoppen; in Gouda, Bodegraven-Reeuwijk en Krimpenerwaard. Tijdens de Kinderklimaattop gaan kinderen zelf aan de slag met duurzame initiatieven in hun directe omgeving. Ook praten de kinderen met de collega's van de ODMH over verschillende duurzame thema's, zoals de ruilen of tweedehands spullen, natuur of dieren. Tijdens de Kinderklimaattop gaan kinderen ook praktisch aan de slag in verschillende workshops  Zie het filmpje op Instagram voor een impressie van de Kinderklimaattop in Gouda: https://www.instagram.com/reel/DXMgnnsihaV/?igsh=ZG00Y3Y2eWdjeTkx 

Wat hebben we nog meer gedaan? 

Binnen Natuur- en Duurzaamheidseducatie de Zwanebloem vinden er simpelweg heel veel verschillende activiteiten plaats. Om een beeld te krijgen bij de hoeveelheid lessen die we draaien, noemen we hier een paar aantallen van onze activiteiten. Ten eerste hebben we sinds dit jaar een nieuwe poule van imkers/vrijwilligers voor de bijenles. Er komen dit jaar wel 36 klassen naar deze bijenles. Daarnaast zijn er tot nu toe al 30 boerderijbezoeken geweest. De Knuffelles op de Beestenboerderij voor groep 1 en 2 is in 2026 inmiddels als 38 keer gedraaid. Ook bezochten al 30 klassen een van onze deelnemende melkveehouderijen. Via deze lessen versterken we de verbinding die kinderen hebben met thema's als biodiversiteit en circulariteit.  

Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door agrariërs staat steeds meer in de belangstelling, vooral vanwege mogelijke gezondheidsrisico’s voor omwonenden. Dit speelt met name bij ruimtelijke ontwikkelingen in de buurt van agrarische percelen. 

Wanneer nieuwe functies, zoals woningen, worden ontwikkeld nabij landbouwgronden waar gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, moet worden aangetoond dat deze ontwikkeling veilig is voor toekomstige bewoners. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging van risico’s. 

De ODMH toetst deze situaties in het kader van ruimtelijke plannen en adviseert gemeenten over de gezondheidseffecten. Daarbij wordt gekeken naar wet- en regelgeving en ruimtelijk beleid. 

Om gemeenten en andere partijen hierbij te ondersteunen, hebben de GGD’en een informatieblad opgesteld over gewasbeschermingsmiddelen en omwonenden. De ODMH heeft bijgedragen aan de totstandkoming hiervan, onder meer door advies te geven over relevante regelgeving en ruimtelijke aspecten.

Dit onderwerp vraagt blijvend aandacht, omdat het raakt aan zowel de ontwikkeling van woningen als de bescherming van de gezondheid van inwoners.

De ODMH heeft zijn advisering over ruimtelijke plannen verbeterd door verschillende thema’s samen te brengen in één integraal advies. Dit maakt het voor gemeenten makkelijker om afgewogen keuzes te maken bij nieuwe ontwikkelingen. 

Voorheen ontvingen gemeenten in de ROM-quickscan afzonderlijke adviezen over onder andere water en bodem sturend (WBS), ondergrond, klimaatadaptatie en duurzaamheid. Sinds 2025 zijn deze samengevoegd tot één integraal advies. Hiermee worden tegenstrijdigheden en overlap voorkomen. 

In het nieuwe format ontvangen gemeenten een overzicht van kansen en risico’s op deze thema’s. Dit helpt om ruimtelijke plannen beter te onderbouwen en toekomstbestendig te maken. 

De eerste adviezen volgens deze werkwijze zijn inmiddels opgesteld. De ODMH bouwt deze aanpak de komende periode verder uit. 

De ODMH ondersteunt Bodegraven-Reeuwijk bij het klimaatadaptatief maken van de gemeente. Klimaatadaptatie is het aanpassen van de leefomgeving aan de gevolgen van klimaatverandering.  

Structureel levert ODMH een vaste adviseur die aansluit bij het gemeentelijk kernteam klimaatadaptatie. De ODMH ondersteunt het kernteam met het uitvoeren van acties op de jaarlijkse uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Voorbeelden van acties waar de ODMH aan bijdraagt in 2026:  

• Het uitwerken van de storymap over de klimaatstresstesten en risicodialogen uit 2025; 

• Het up-to-date houden en uitbreiden van de gebiedspaspoorten klimaatadaptatie;  

• Meedenken over de inhoud en uitvoering van de concept omgevingsplanregels voor klimaatadaptief bouwen;  

• Meedenken over de nieuw op te stellen klimaatadaptatiestrategie in de vorm van een omgevingsprogramma; 

• Ondersteunen bij de actualisatie van het gemeentelijk hitteplan.